کد خبر: 215

کودتای انگلیسی در ایجاد حکومت پهلوی

راز مرموز کودتای سوم اسفند 1299 رضاخان

یکی از وقایع مهم تاریخ معاصر ایران، کودتای سوم اسفند 1299 رضاشاه است که دولت انگلیس به دلایلی چند همچون تصویب نشدن قرارداد 1919 در مجلس، جلوگیری از نفوذ روسیه کمونیستی در ایران و حفظ منافع خود در هندوستان، نقش اصلی را در آن ایفا کرد.
راز مرموز کودتای سوم اسفند 1299 رضاخان

انگلیسی‏ ها پس از جنگ جهانی اول به این نتیجه رسیدند که جهت دستیابی بیشتر به منابع ایران، به ناچار باید کودتایی در ایران انجام دهند تا حکومت سرسپرده‏ای را بر سر کار آورند. در این راستا آنان دو مهره وابسته سیاسی و نظامی نیاز داشتند که از این میان سیدضیاءالدین طباطبایی را به عنوان چهره سیاسی، و رضاخان پهلوی را به عنوان چهره نظامی برگزیدند.

 

با من در مرور چگونگی وقوع این کودتا به استناد تاریخ، همراه شوید:
رضاخان میرپنج فرزند عباسقلی‌خان سوادکوهی معروف به داداش‌بیک در سال 1256 شمسی تولد یافت و در 22 سالگی عضو نیروی قزاق شد. او طی مدت 20 سال نظامی‌گری به فرماندهی هنگ قزاق‌خانه‌ی همدان رسید و با کمک انگلیس و به عنوان یک نظامی وابسته به انگلیس‌ که سیاست‌های استعمارگرانه و دخالت‌هایش در ایران بر همگان آشکار بود، کودتای موسوم به سوم اسفند را در سال 1299 شکل داد.
رضا خان در بهمن ماه سال 1299 در ملاقاتی با «آیرون ساید» (ژنرال انگلیسی) توافق کرده بود که پس از فتح تهران توسط نیروهای قزاق مقام نخست وزیری به سید ضیاء الدین طباطبایی سپرده شود. برای اینکه رضا خان اطمینان حاصل کند که در تصرف تهران مشکلاتی وجود نخواهد داشت ژنرال انگلیسی به او اعلام کرد احمد شاه در جریان این اقدام قرار دارد و «نورمن» سفیر انگلستان در تهران، مشکلات احتمالی را مرتفع خواهد کرد. سرانجام در شب سوم اسفند 1299 کودتاچیان وارد تهران شده و نقاط حساس شهر را به اشغال خود درآوردند. با فتح تهران حکومت به دست کودتاچیان افتاد. فردای همان روز سید ضیاء‏الدین طباطبایی به عنوان نخست وزیر، زمام امور را در دست گرفت. پس از این جریان، احمد شاه ترسوی رنجور بی‌کفایت با نهایت استیصال و از ترس جان خود، رضاخان را به فرماندهی کل قوا منصوب نمود.
مـجـلـس دوره‌ی پـنـجـم در جلسه‌ی 9 آبانماه 1304 هجری شمسی طی ماده واحده‌ای به نام سعادت ملت، «انقراض سلطنت قاجاریه» را اعلام کرد و از همین‌جا نام نهم آبان‌ماه در تاریخ پهلوی ماندگار شد.
تاریخ یک نام دیگر را نیز هم‌طراز با رضاخان در کودتای سوم اسفند ثبت نموده و او «سید ضیاالدّین طباطبایی» مدیر روزنامه‌ی رعد است که در همان زمان به سمت نخست وزیری منصوب شد. او پس از کسب نامشروع قدرت، بسیاری از شخصیت‌های سیاسی از جمله آیت‌الله مدرس را دستگیر و به زندان افکند. رضاخان، عاملی برای تمرکز قدرت و ایجاد آرامش در کشور و حفظ منافع نامشروع انگلستان بود و به سبب همین نوکری و فرمانبرداری و سرکوب جنبش‌های آزادی‌خواهانه‌ی مردم ایران مورد حمایت شدید این دولت بود.


سیدضیاءالدین طباطبایی به منظور عوام‌فریبی و کسب وجاهت سیاسی، قرارداد 1919 میلادی که به موجب آن کلیه‌ی امور مالی و نظامی دولت ورشکسته‌ی ایران به انحصار مستشاران انگلیسی در‌آمد را لغو کرد. این در حالی بود که این قرارداد به همت راد مردانی هم‌چون آیت الله مدرس در عمل کارآیی خود را از دست داده بود. انگلستان نیز برای اغفال

مردم ایران، لغو این قرارداد را با رضایت و آغوش باز پذیرفت تا کابینه‌ی مورد نظر کابینه‌ای ملی و ضد انگلیسی معرفی شود. کابینه‌ی سید ضیاء در عمل راه را  برای ورود کابینه‌ی رضا خان هموار کرد. این همان راز مخفی‌کاری و شطرنج‌بازی موزیانه‌ی انگلیسی‌هاست! مدت‌زمانی نگذشت که مسعود کیهان به عنوان وزیر جنگ قاجار، خلع و رضاخان سردار سپه به جای او وزیر جنگ شد و در مبارزه‌ی قدرت،  همکار خود سید ضیاء را تبعید کرد. رضاخان با عنوان وزیر جنگ تا 26 خرداد 1302 هجری شمسی با حضور در کابینه‌های قوام، مشیرالدوله و مستوفی‌الممالک تصمیم گیرنده‌ی اصلی بود. اندکی بعد احمد شاه مفلوک، حکم نخست وزیری رضاخان را صادر کرد و برای سومین بار به سفر اروپا رفت. استعمار انگلیس به طرزی موزیانه و زیرکانه از همان ابتدا طرح تغییر سلطنت از قاجاریه به پهلوی را دنبال می‌کرد و این رازی بود که حاکمان بی‌مغز آن زمان از آن بی‌اطلاع بودند.
عملی نمودن طرح تغییر حکومت از قاجار به پهلوی در ابتدای نخست وزیری رضاخان ممکن نبود و مقاومت جدی جامعه را در پی داشت، لذا برای آماده کردن افکار عمومی جامعه برای این تغییر، ‌شعار جمهوری مطرح شد. رضاخان در مخالفت با سلطنت قاجاریه و احمد شاه که به تحقیق پایگاه مردمی و تاریخی و سیاسی خود را از دست داده بود، شرایطی را پدید آورد که مـجـلـس دوره‌ی پـنـجـم در جلسه‌ی 9 آبانماه 1304 هجری شمسی طی ماده واحده‌ای به نام سعادت ملت، «انقراض سلطنت قاجاریه» را اعلام کرد و از همین‌جا نام نهم آبان‌ماه در تاریخ پهلوی ماندگار شد.
رضاخان میرپنج با حمایت انگلیسی‌ها یک به یک پله‌های ترقی را پیمود و به تدریج به محکم کردن مواضع خود مشغول شد. اما در این مسیر با حضور مبارزانی چون سید حسن مدرس نمی‌توانست به راحتی جولان دهد. در دوره‌ی چهارم مجلس، رضاخان که در مقام وزارت جنگ بود، کوشید امور دفاعى و اقتصادى را هم در اختیار گیرد. مدرس در دوازدهم مهر 1301، در یکصد و چل و هشتمین جلسه‌ی دوره چهارم مجلس، با ایراد نطقى کوبنده و ماندگار بر علیه رضاخان به برکناری او تأکید نمود. طرح موهوم «جمهورى خواهى» نیرنگ دیگر رضاخان بود که مدرس آن را ضد استقلال و هویت ایران و ره‌آورد انگلسی‌ها براى تمرکز قدرت در شخص رضاخان خواند و در جهت نابودى‏اش گام برداشت. سرانجام گروهى از نمایندگان وابسته، به نیرنگ روى آوردند، مدرس را به بهانه آشتى با رضاخان در منزل قوام السلطنه نگاه داشتند و در غیاب مدرس، سردار سپه با 92 رأى مثبت، قدرت را به دست گرفت.


شب سوم اسفند 1299 کودتاچیان وارد تهران شده و نقاط حساس شهر را به اشغال خود درآوردند. با فتح تهران حکومت به دست کودتاچیان افتاد
سفیر انگلیس ده روز پس از خلع احمدشاه از سلطنت، نزد رضاخان رفت و حکومت وی را از سوی دولت انگلستان به رسمیت شناخت. سفیر شوروی نیز فردای همان روز به رسمیت شناختن حکومت او را توسط دولت متبوعش اعلام کرد. مجلس موسسان در 5 آذر 1304 هجری شمسی با سه برابر تعداد نمایندگان مجلس شورا با ریاست میرزا صادق‌خان مستشار الدوله تشکیل شد و طی پنج جلسه با تغییر اصول یاد شده، رضاخان را به سلطنت برگزید.
عی‌رغم مخالفت‌های شدید آزادی‌خواهانی چون آیت‌الله مدّرس، رضاخان 4 سال بعد از کودتای 3 اسفند 1299 هجری شمسی در 4 اردیبهشت 1305 هجری شمسی به پادشاهی ایران رسید و تا 21 سال بعد یعنی 1320 بر مردم ایران، مستبدانه حکومت کرد و از منافع سیاسی، اقتصادی و فرهنگی انگلیس در ایران حمایت و حفاظت کرد؛ امّا استعمار پیر در زمان جنگ جهانی دوم به علّت گرایش او به آلمان وی را از پادشاهی خلع و از ایران تبعید کرد.
تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل
 

 

 

 

مرتبط ها
یادداشت
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.